Per 1 maart is het ontslagrecht vereenvoudigd. Bij een collectief ontslag toetst het CWI de bedrijfseconomische reden niet meer als er met de betrokken vakbonden overeenstemming is bereikt. Daarnaast moet bij ontslag om bedrijfseconomische reden altijd het vernieuwde afspiegelingsprincipe gehanteerd worden ongeacht het aantal medewerkers waarvoor een ontslagaanvraag wordt ingediend.

Het ontslagrecht

Twintig jaar geleden kwam David als monteur in dienst. Hij mocht de meest eenvoudige aansluitingen bij de klant verzorgen. David heeft steeds met plezier gewerkt. Vijf jaar geleden bracht het bedrijf waar David werkt een doe-het-zelf pakket op de markt. Technologische vernieuwingen maakten de aansluiting dermate eenvoudig dat de klant dat zelf kon doen. In de daarop volgende jaren liep de vraag naar monteurs die eenvoudige aansluitingen kunnen maken enorm terug. Een aantal collega’s van David lieten zich omscholen of gingen bij een ander bedrijf werken. David niet, hij deed zijn werk graag en zag omscholen niet zitten. Op een dag kwam het management met de mededeling die David en zijn collega’s al lang aan zagen komen: het bedrijf stopt met de eenvoudige aansluitingen en vraagt collectief ontslag aan.

Leuk?

Nee, natuurlijk niet! Het is niet leuk om tegen iemand te zeggen dat er na 25 jaar geen plaats meer voor hem is in het bedrijf. Toch zijn veel bedrijven in de afgelopen periode in een situatie terecht gekomen waarin collectief ontslag onvermijdelijk was. 

De technologische ontwikkelingen hebben elkaar in de afgelopen twintig jaar in rap temp opgevolgd. De voorsprong op concurrenten werd snel ingehaald. Een uniek product wordt snel (en vaak beter of goedkoper) door de buitenlandse concurrent op de markt gezet. Er is en wordt veel werk uitbesteed aan landen waar de lonen lager zijn. De drijvende krachten achter het grote uitbesteden zijn digitalisering, internet, en wereldwijde hogesnelheidsdatanetwerken.

Ze zorgen ervoor dat gedetailleerde architecturale blauwdrukken, ontwerpen voor nieuwe microprocessoren of de winst- en verliesrekening van multinationals overal ter wereld gemaakt kunnen worden. Maar ook de klanten zijn veranderd. Je bindt ze niet meer met het product, maar met de dienstverlening. De klant wil snel, deskundig en vriendelijk geholpen worden. De vraag naar arbeid is in hetzelfde tempo mee veranderd.

Gelukkig trekt de economie weer aan en hebben we medewerkers kunnen werven die wel passen bij de veranderde omstandigheden. Maar wat te doen met personeel dat niet in staat is om de veranderingen bij te benen? Als scholing en actief mobiliseren niet lukt is collectief ontslag de enige uitweg.

Makkelijker?

Bij het hanteren van Lifo (last-in-first-out) werden de medewerkers die het laatst in dienst zijn genomen als eerste geraakt. Dat zijn vaak de jongere medewerkers met up-to-date kennis en vaardigheden. Vanaf 1 maart wordt de Lifo-methode verlaten en wordt het vernieuwde afspiegelingsbeginsel gehanteerd. In het kort komt het er op neer dat je de medewerkers binnen een groep uitwisselbare functies over 5 leeftijdscategorieën verdeeld. In elke leeftijdsgroep wijs je de medewerkers met het kortste dienstverband aan. Het resultaat is dat je niet alle jongere medewerkers hoeft te ontslaan. Er zullen ook oudere medewerkers met langere dienstverbanden afvloeien.

Een andere kans om medewerkers met nieuwe kennis en vaardigheden te behouden ligt in de uitwisselbaarheid van functies. Door de van de ‘oude’ functies afwijkende aard, inhoud en het liefst ook het functieniveau van nieuwe activiteiten aan te geven kan je deze buiten de ontslagronde houden.Het blijft daarnaast net als voorheen mogelijk om een individuele medewerker buiten de ontslagronde te houden op grond van het argument dat de medewerker moeilijk misbaar is.

Je zal dat altijd zeer goed moeten onderbouwen. Het uitgangspunt bij de beoordeling door het CWI is dat niemand moeilijk misbaar is tenzij het bedrijf overtuigende argumenten aan kan voeren.