Voorstanders van simulatie modellen argumenteren dat goede simulatiemodellen juist geen ‘black box’ zijn als de aannames die beleidsmedewerkers of managers maken expliciet gemaakt zijn en deze transparant terug te vinden zijn in simulatiemodellen. Ook het argument dat veel vraagstukken niet goed te kwantificeren of met dermate veel onzekerheid omgeven is snijdt ons inziens ook geen hout: immers, met of zonder model moet met deze werkelijkheid worden omgegaan als het gaat om de besturing. Besturen is per definitie omgeven met onzekerheid en berust op vele aannames. Beter deze aannames expliciet gemaakt dan impliciet en daarmee oncontroleerbaar te laten.

Het is wel waar dat goede simulatiemodellen moeilijk zijn om te ontwikkelen, omdat er aan een aantal criteria moet worden voldaan.De praktijk wijst uit dat als aan deze criteria is voldaan, dat simulatiemodellen uitstekende hulpmiddelen zijn om complexe vraagstukken, zoals ketenbesturing, investeringsbeslissingen, allococatievraagstukken en meerjarenverkenningen te structureren en te ondersteunen in de beleidsontwikkeling.

Goed ontwikkelde simulatiemodellen geven inzicht in welke oorzakelijke verbanden zijn aan te wijzen tussen beleidsmaatregelen en gewenste effecten:

Ø             een simulatiemodel kan inzicht geven in de gevolgen van de verandering van omgevingsvariabelen

Ø             een simulatiemodel kan worden gebruikt om voorgenomen beleid te toetsen en om alternatieven met elkaar te vergelijken door het veranderen van beslissingvariabelen.

Ø             een simulatiemodel kan inzicht geven in hoe de structuur van het systeem dat wordt gemodelleerd zijn gedrag bepaalt. Dit inzicht kan aanleiding geven om de structuur van het systeem te veranderen.

Echter voordat het model kan worden gebruikt, moet het worden ontwikkeld. Het ontwerp en realisatie van simulatiemodellen ten behoeve van beleidsontwikkeling is een niet-trivaal traject, waarbij een balans moet worden gezocht tussen inhoud, techniek en proces. In dit artikel gaan wij in detail in een blauwdruk voor het ontwerp en implementatie  van simulatiemodellen.

Wij zijn er bij het schrijven van dit artikel van uit gegaan dat de lezer in grote mate bekend is met het nut en de toepassing van simulatiemodellen en hun plaats binnen de beleidsontwikkeling en besturing van organisaties. Vanuit deze context concentreren wij ons daarom met name op de blauwdruk en de stappen die doorlopen dienen te worden. We geven aan welke resultaten met elke stap worden bereikt en wat het uiteindelijke resultaat van een ontwerp, bouw en implementatietraject is.

Globale blauwdruk en concrete resultaten      

In onderstaande figuur is onze aanpak op hoofdlijnen beschreven. Het bestaat uit 6 stappen. Stap 1-3 kunnen worden gekenmerkt als de ontwerpfase, waarin de interactie met gebruikers centraal staat. Stappen 4 en 5 zijn te bestempelen als ‘bouwfase’, waarin de technische vertaling plaatsvindt van het ontwerp naar een simulatiemodel (gebouwd in specifieke software). Stap 6 is de feitelijke implementatie van het model. In deze fase worden de gebruikers weer betrokken  bij het model en worden er verschillende scenario’s doorgerekend. 

De blauwdruk stap voor stap      

In deze paragraaf presenteren we de blauwdruk  voor de ontwikkeling van een simulatiemodel in meer detail. Modelbouw vindt vaak plaats in een bepaalde setting. Als het besluit is gevallen dat een simulatiemodel kan helpen bij het vraagstuk in kwestie en kan bijdragen aan de beleidsontwikkeling, worden de zes stappen die wij hier presenteren van kracht:

Stap 1. Kaderbepaling (scoping)

Stap 2. Mental Mapping (Group Decision Modelling)

Stap 3. Oorzaak0gevolg modellen

Stap 4. Bouw

Stap 5. Test en parametrisering

Stap 6. Scenarioanalyse en gebruik bij besluitvorming

Een uitgebreide beschrijving van elke stap treft u in het volledige artikel.

Valkuilen en nuttige tips  

Onderstaand enkele tips die tezamen met het bovenstaande stappenplan een goed simulatiemodel op kunnen leveren.

Ø       Modelbouw is een iteratief proces. Met name door de complexiteit is op voorhand niet het hele proces te overzien. De kans is klein dat het modelbouwproces volgens bovenstaand stappenplan verloopt zonder dat er een stap terug wordt gezet.

Ø       Stap niet in de valkuil om het model te uitgebreid te willen maken. Een model is een vereenvoudigde weergave van de werkelijkheid. Vereenvoudiging is inherent aan modelbouw. Modelbouwers krijgen vaak te maken met opdrachtgevers en gebruikers die de grenzen van het model proberen op te rekken. Voorgestelde uitbreidingen dienen niet zonder meer te worden afgeslagen, maar wel met terughoudendheid te worden behandeld.

Ø       Pak modelbouw incrementeel aan. Het is beter om eerst een heel beperkt, maar wel werkend model te bouwen en dat verder te ontwikkelen, dan te proberen meteen een kathedraal van een model te bouwen.

Enkele praktijkvoorbeelden        

In de praktijk hebben simulatiemodellen zich meerdere malen bewezen. In onze adviespraktijk voeren wij meerdere grotere trajecten per jaar uit op het gebied van ketensturing en simulatiemodellen. Hieronder geven we een korte beschrijving van enkele relevante trajecten:

- Ministerie van Justitie -  Ketensturing bij asielprocedures

- Ministerie van VROM – Woningmarkt model koopwoningen

- Ministerie van Defensie NL – Capaciteitsplanning

- Ministerie van Defensie Tjechie – Capaciteitsplanning

- Ministerie van Financien – Invoering Belastingdiskette

- Financiele instelling(en) – Strategische meerjarenplanning

- Woningcorporaties – Strategische meerjarenplanning

Samenvatting en Conclusies      

In dit artikel is een succesvolle blauwdruk gepresenteerd van het ontwikkelen en implemeteren van een simulatiemodel ten behoeve van beleidsontwikkeling en beslissingsondersteuning. De blauwdruk bevat vele concrete aanknopingspunten voor beleidsmakers en modelbouwers. Het geeft richtlijnen voor een goed ontworpen model en een concreet stappenplan en werkwijze voor de realisatie van, en inbedding in de beleidscyclus.

We onderschrijven het belang van goede modellen, maar nog meer het goede gedrag. Immers: het model blijft een instrument en niets meer dan dat. Het gezonde verstand, inzicht en gebruik komt van u.

Door middel van onderstaande button kunt u het volledige document downloaden. Hier wordt verder ingegaan op o.a. het stappenplan. U ontvangt dan het artikel simulatiemodellen.